GM Parens Rzeszów

Co to jest niepłodność?

Według Amerykańskiego Stowarzyszenia Medycyny Rozrodczości (ASRM), niepłodność jest definiowana jako niemożność zajścia partnerki w ciążę po jednym roku regularnego współżycia bez stosowania antykoncepcji. Pary, które chcą doczekać się potomstwa, powinny po tym okresie szukać pomocy lekarza specjalisty. Mimo ogromnego postępu w leczeniu niepłodności, wiek pacjentek pozostaje niezmiennie głównym czynnikiem determinującym sukces leczenia.

Niepłodność jest zjawiskiem bardziej powszechnym niż można by sądzić. Faktem jest, że około milion par w Polsce (t.j. ok. 15% populacji w wieku reprodukcyjnym) nie jest w stanie zrealizować swoich planów posiadania potomstwa w sposób naturalny. Z uwagi na bardzo osobistą naturę zjawiska, nie rozmawia się o tym tak wiele, jak o innych ludzkich problemach.

Czy niepłodność ma wpływ na tryb życia?

Tak. Niezwykle istotny jest styl życia. Brak ruchu, szkodliwe warunki pracy, zła dieta wysokotłuszczowa, a także niektóre leki lub przegrzanie jąder (nadużywanie gorących kąpieli i sauny), stres, a przede wszystkim palenie papierosów i nadmiar alkoholu mogą się znacznie przyczynić do zaburzeń płodności. Dbając o płodność powinniśmy pamiętać o wypoczynku, częstych ćwiczeniach fizycznych i odpowiedniej diecie. Bardzo ważna jest również odpowiednia ilość witamin: C i E w organizmie.
Jeżeli - mimo spełnienia wszystkich tych warunków - wciąż nie możecie doczekać się dziecka, może to być efektem działania bardziej złożonych czynników męskich lub żeńskich.

Jakie są najczęstsze przyczyny niepłodności?

1. Do częstych przyczyn żeńskiej niepłodności należą:

  • Choroby zapalne miednicy mniejszej – najczęściej powodowane są przez mikroorganizmy przenoszone drogą płciową (chlamydia trachomatis, rzeżączka).
  • Endometrioza - wszczepianie się fragmentów wyściółki macicy (endometrium) do ściany i narządów jamy brzusznej
  • Niedrożne jajowody
  • Zespół policystycznych jajników
  • Torbiele jajników
  • Niewydolność jajników – może do niej dojść z powodu wyczerpania zasobu pierwotnych pęcherzyków w jajnikach lub w wyniku leczenia przeciwnowotworowego. 
  • Podwyższony poziom prolaktyny - może powodować zaburzenia jajeczkowania, a nawet brak miesiączki. Może być pierwszym objawem guza przysadki.
  • Zaburzenia fazy lutealnej – ciałko żółte produkuje niewystarczającą ilość progesteronu niezbędnego do prawidłowego przygotowania wyściółki macicy do zagnieżdżenia zarodka.
  • Mięśniaki macicy - mogą oddziaływać na endometrium, blokować jajowody lub doprowadzić do zmiany położenia szyjki macicy
  • Wady anatomiczne: niedorozwój macicy, przegroda macicy, tyłozgięcie macicy, wrodzone wady w budowie jajowodów.
  • Problemy chirurgiczne – powstają po operacjach brzusznych. Ryzyko ich powstawania zmniejszają operacje laparoskopowe.
  • Przebyta ciąża pozamaciczna  
  • Czynnik szyjkowy - niedostatecznie otwarta szyjka macicy, zbyt mała produkcja śluzu, patologiczna gęstość śluzu, nieprawidłowy skład śluzu szyjkowego lub jego brak  

2. Do częstych przyczyn męskiej niepłodności należą: 

  • Obniżone wartości parametrów nasienia
  • Żylaki powrózka nasiennego – pogarszają jakość plemników
  • Zakażenia – najczęściej przenoszone drogą płciową
  • Zaburzenia hormonalne
  • Zaburzenia autoimmunologiczne
  • Nowotwory i radioterapia – w niektórych przypadkach spermatogeneza powraca po kilku latach od zakończenia radioterapii. Najczęściej po napromieniowaniu narządów płciowych następuje jednak trwałe uszkodzenie jąder. Dlatego - w przypadku planowanej radioterapii - w celu dalszej prokreacji zalecane jest zamrożenie nasienia
  • Wsteczna ejakulacja
  • Choroby: cukrzyca, stwardnienie rozsiane, schorzenia ujścia pęcherza moczowego, zaburzenia czynności tarczycy lub nadnerczy, przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego 
  • Niektóre leki: np. metotreksat, fenytoina, kortykosteroidy, metadon, steroidy anaboliczne 
  • Palenie papierosów i alkohol 
  • Wady wrodzone: wnętrostwo (jądra nie zstępują z jamy brzusznej do moszny), niedrożność nasieniowodów lub ich wrodzony brak występujący w mukowiscydozie, brak komórek plemnikotwórczych w kanalikach nasiennych jąder, anorchia (wrodzony brak jąder), syringomyelia (schorzenie rdzenia kręgowego) oraz spodziectwo (ujście cewki moczowej znajduje się po spodniej stronie członka)

Jakie trzeba zrobić badania żeby stwierdzić przyczynę niepłodności?

Diagnostyka niepłodności męskiej:

  • badania hormonalne
  • Obrazowe (USG)
  • Mikrobiologiczne
  • Genetyczne (kariotyp, CFTR, AZF)
  • badanie chromatyny plemnikowej (SCSA)
  • seminogram

Diagnostyka niepłodności żeńskiej:

  • kompleksowe badania hormonalne (FSH, LH, E2, PRL, TSH, Progesteron, Testosteron)
  • obrazowe (USG)
  • mikrobiologiczne ( posiew z pochwy, Mycoplasma hominis, Ureaplasma urealyticum, Chlamydia trachomatis)
  • immunoserologiczne
  • test po stosunku (PCT)
  • badanie drożności jajowodów
  • histeroskopia
  • laparoskopia
  • monitorowanie owulacji

Jak leczymy niepłodność?

W zależności od tego jaka jest przyczyna niepłodności ( czasem jest ich kilka), lekarz decyduje o sposobie leczenia.

1. Leczenie zaburzeń jajeczkowania

Ma na celu indukcję owulacji:

  • Regulacja masy ciała
  • Stymulacja hormonalna ( podawanie klomifenu, gonadotropin)
  • Podawanie leków obniżających wrażliwość tkanek na insulinę u pacjentek z zespołem policystycznych jajników
  • Podawanie leków obniżających wydzielanie prolaktyny w grupie kobiet z podwyższonym stężeniem tego hormonu.

2. Leczenie czynnika jajowodowego

Leczenie operacyjne przynosi efekty tylko w wybranej grupie pacjentek z małymi zmianami. Czynnik jajowodowy jest wskazaniem do zapłodnienia pozaustrojowego.

3. Leczenie niepłodności spowodowanej endometriozą

W leczeniu edometriozy stosuje się preparaty farmakologiczne, bądź leczenie operacyjne. Endometrioza jest wskazaniem do wykonania inseminacji domacicznych lub zapłodnienia pozaustrojowego.

4. Leczenie niepłodności wywołanej czynnikiem macicznym

Histeroskopia pozwala usunąć nieprawidłowości w obrębie jamy macicy (zrosty, mięśniaki, przegrody)

5. Leczenie czynnika męskiego

W zależności od parametrów nasienia stosuje się:

  • Leczenie farmakologiczne
  • Inseminacje domaciczne
  • Zapłodnienie pozaustrojowe

Jak przygotować się do oddania nasienia?

Przygotowując się do badania należy pamiętać o tym, że:

  • badanie powinno być poprzedzone zachowaniem wstrzemięźliwości płciowej (2 do 7 dni)
  • w okresie poprzedzającym badanie należy prowadzić higieniczny tryb życia, unikać alkoholu, papierosów i innych używek, starać się unikać stresu i zbytniego wysiłku fizycznego
  • Po kuracji antybiotykowej należy odczekać 2 tygodnie